تاثیر روان شناختی ناباروری بر روی زندگی فردی و زناشویی افراد

ناباروری یكی از بحران‌های زندگی به شمار می‌رود كه استرس زیادی بر زوج‌های نابارور وارد می‌كند و می‌تواند از راه‌های مختلف، سلامت روانی آنها را تهدید نماید. ناباروری می‌تواند باعث اختلال در كیفیت زندگی زناشویی و كاهش صمیمت و ترس از پایان رابطه زناشویی، درماندگی و گاهی تظاهرات افسردگی بالینی و سایر اختلال‌های روانی شود. پژوهش‌ها نشان داده‌اند كه تجربه استرس‌زای ناباروری با طیف گسترده آسیب‌های روان‌شناختی از جمله كاهش سطوح عزت نفس، افزایش سطح تنش، اضطراب، افسردگی، عصبانیت، احساس حقارت، احساس ناكارآمدی، اختلال كاركرد جنسی و مشكلات زناشویی ارتباط دارد.

تاثیر روان‌شناختی ناباروری بر زندگی زناشویی زوجین نابارور اغلب با كشمكش‌ها و درگیری‌های خانوادگی همراه است. در بررسی‌های بسیاری؛ افراد نابارور، نارضایتی بیشتری را نسبت به خود و ازدواج‌شان اظهار كرده‌اند. یک محقق به نام دیویس به بررسی اثرهای ناباروری بر روابط شخصی، بین فردی و اجتماعی پرداخته و كناره‌گیری اجتماعی و استرس بیش از اندازه را در ارتباط‌های زناشویی، بین فردی و اجتماعی پیامد آن می‌داند.

امروزه متخصصان ناباروری، روش‌های گوناگونی را برای درمان زوج‌های نابارور به كار می‌برند. درمان با روش‌های نوین باروری، پیچیده و با استرس  همراه است ، به طوریكه استرس و پیامدهای روانی آن ممكن است عامل مزاحمی در موفقیت درمانی ناباروری به شمار رود.

محقق دیگری به نام مسترز و همكارانش (1987) اقدامات و درمان‌های پزشكی را برای دوره‌ای كوتاه هر چند كه بسیار دشوار باشند، قابل تحمل می‌دانند ولی درمان‌های پزشكی برای بیماری‌های بلندمدت را بسیار طاقت‌فرسا می‌شمارند. از این‌رو باید برای بیمارانی كه دارای بیماری‌های مزمن هستند، خدماتی كه افزون بر درمان پزشكی به بهبود كیفیت زندگی آنان می‌انجامد، همچون خدمات مشاوره و روان‌درمانی در كلینیك‌های ناباروری، ارایه شود. پژوهش‌های انجام شده در زمینه كیفیت زندگی زنان نابارور نیز مشاوره و مداخله‌های روانی را لازمه كمك به این گونه زنان دانسته‌اند.

شناخت كیفیت زندگی و تاثیر مداخلات درمانی (روانپزشكی و روانشناسی) در افراد نابارور می‌تواند گام موثری در رسیدن به این اهداف و مقدمه پژوهش‌ها و بررسی‌های دقیق‌تر و كامل‌تری در این زمینه در كشور باشد. به نظر می‌رسد نارضایتی زناشویی در زنان بیش از مردان است كه شاید مربوط به علاقه زیاد زنان به داشتن فرزند در مقایسه با مردان باشد.

همچنین میزان رضایتمندی زناشویی در گروه تحصیلی دیپلم و بالاتر بیشتر است و درمان‌های روانپزشكی و مشاوره‌ای بیشترین تاثیر را در این گروه داشته و افزایش رضایتمندی از زناشویی را به دنبال داشته است. درمان‌های روانپزشكی (دارویی – روان‌درمانی) در زنان خانه‌دار بیش از زنان شاغل، در گروه سنی 25-19 سال بیش از سایر گروه‌های سنی و همچنین در كسانی كه طول مدت ناباروری آنان كمتر از پنج سال بوده، موثرتر واقع شده و افزایش بیشتر رضایتمندی زناشویی را در پی داشته است .از انجایی که  مشکلات روانی عامل مهمی در عملکرد روش درمان و کاهش پاسخ دهی بدن بیمار در درمان های نازایی میشود و باز اگر در روند درمان افزایش ناکامی و شکست های احتمالی دیده شود ، این مشکلات افزایش می یابد.  در مردان  افسردگی؛  استرس ، احساس گناه دیده می شود که منجر به ناتوانی جنسی با منشاء روانی می شود و این خود احساس بی لیاقتی همراه دارد که ناباروری را تشدید می کند . استرس و اضطراب نیز بر مشکلات جنسی با عوارضی مثل مشکلات نعوظ و انزال زودرس می افزاید و این مشکلات خود موجب بی ثباتی ذهنی - روانی شده و ناتوانی جنسی  را تشدید می کند.  در مقاله‌ای که مورد مطالعه قرار دادیم اضطراب بیماران بر اساس آزمون اضطراب اسپیلبرگر که قدرت اعتبار و اطمینان آن  مورد تایید است ، ارزیابی شده است  و همچنین نتایج  تحقیقات دانشگاهی نشان می دهد که  اضطراب و افسردگی ، از طریق کاهش میزان لانه گزینی جنین در کاهش میزان بارداری نقش دارد.  البته نیاز هست که این مطالعه در تعداد بیشتری از بیماران با تمرکز بیشتر بر فاکتورهای هورمونی و موضعی آندومتر و بررسی میزان لانه گزینی صورت گیرد با توجه به اهمیت و تاثیر این عوامل در کاهش باروری و همچنین برای کنترل اضطراب  و افسردگی و بالا بردن سطح سلامت روان در دوران درمان به دو راهکار اشاره می‌کنیم .

  • فراگرفتن مهارت حل مسئله
  • تقویت سخت رویی مهارت حل مسئله :  نکاتی که با رعایت آن‌ها قادر به تقویت مهارت حل مسئله خواهید بود، ۱- تعریف و بررسی علت مشکل ۲-  ایجاد گزینه‌‌های راه حل ۳-ارزیابی و انتخاب گزینه‌ها۴- اجرای راهکار

ایجاد خانواده سالم و تحکیم بنیان خانواده دستاوردهای مهمی برای تک تک افراد و اعضای جامعه داردو  بستر  خانواده می تواند یک   رابطه ی  زناشویی سالم را برآورده کند که در آن  به  نیازهای جسمی ، عاطفی و اجتماعی پاسخ داده  می شود .  در چنین بستری کودکان و پدر و مادر احساس خوشبختی و رضایت می کنند ⁠⁠ در این گفتار ما به سلامت جنسی و ارتقاء آن می پردازیم . سلامت جنسی و ارتقا زندگی جنسی :WHO ( سازمان جهانی بهداشت ) سلامت جنسی را اینگونه تعریف نموده است: رفاه، آسایش فیزیکی، هیجانی، روانی و اجتماعی در امور جنسی و نبود بیماری در این امور.⁠⁠⁠ رفتار و روابط جنسی، مثل خوردن و آشامیدن، جزئی از نیازهای زندگی همه انسان ها و به عبارتی لازمه یک زندگی مشترک سالم است. در برخی از جوامع شرقی، بسیاری از زنان رابطه جنسی را یک رابطه یک طرفه به سود مرد تلقی می کنند که در این ارتباط، استثمار جنسی می شوند. اگر مردان و زنان بیاموزند که 50% از این رابطه زناشویی حق آنهاست، هم خود از این رابطه لذت بیشتری خواهند برد و تخلیه روانی خواهند شد و هم رابطه گرمتری با همسر خود برقرار می کنند و رضایت بیشتری از زندگی زناشویی خواهند داشت.

نبود آموزش های کافی درباره فعالیت جنسی و اطلاعات ناکافی جنسی، پیش نوازش ناکافی، ناسازگاری در ارتباط به طور کلی، باورهای جنسی نادرست، ارتباط ضعیف درباره نیازها یا اضطراب های جنسی هر یک از طرفین، وجود اختلال جنسی در شریک جنسی، اضطراب درباره عملکرد جنسی و ترس از موفق نبودن در رابطه جنسی، رابطه خانوادگی آشفته و تربیت محدود کننده والدین و... از شایع ترین عوامل روان شناختی در اختلال های کنش جنسی است.

حقوق افراد در زمینه ی سلامت جنسی را می توان به دو دسته کلی مثبت و منفی تقسیم کرد:

1) حقوق منفی: حقوقی است که حاکمیت معمولاً نباید هیچ کاری به آن داشته باشد مثل آزادی بیان و…

2) حقوق مثبت: حقوقی است که حکومت باید آن را تامین کند مثل امنیت جانی، شغلی و… سلامت جنسی هر دو زمینه حقوق را دارد. سلامت جنسی یک مقوله برای تمام سنین است و حتی افراد مسن هم در مورد مسایل جنسی حق دارند(در کشورهای مختلف دامنه ی فعالیت جنسی تا سالمندی ادامه دارد ).

دو عنصر در تامین سلامت جنسی نقش دارند:

الف) درک درستی از مسایل مربوط به Sexuality (جنسیت) داشته باشیم

ب) به حقوق جنسی همدیگر احترام بگذاریم که متاسفانه در هر دو مورد چالش وجود دارد.

از دهه 1990 میلادی به بعد یکسری حقوق جنسی مطرح شد ه است   از جمله: امکان بالاترین استانداردهای قابل دسترس سلامت در مورد مسایل جنسی، جستجو ،  دریافت و  بهره مند شدن از اطلاعات مرتبط با مسایل جنسی، انتخاب شریک جنسی، انتخاب فرد مقابل برای ازدواج، ازدواج و روابط جنسی رضایتمندانه، انتخاب در مورد بچه دار شدن و…. هست . نتایج تحقیقات نشان می دهد بیمارانی که برای درمان  مشکلات جنسی  مراجع می کنند فقط 3 درصدشان دارای اختلال هستند و بقیه مشکلاتشان بیشتر از نظر جامعه شناسی، باورهای غلط جنسی و… است. باورهای غلطی که در مورد مسایل جنسی وجود دارد که  باعث می شود  سلامت جنسی فرد دچار مشکل شود . برای مثال این باور که روابط جنسی اولیه، بهترین روابط است  این یک باور غلط جنسی است. اتفاقاً هر چه روابط جلو برود به جای اینکه کسالت بار شود، تازگی دارد. اما  این خود  زوجین هستند که با فرا گرفتن مهارت های زوجی و زناشویی می توانند   روابط جنسی را از حالت کسالت بار بیرون بیاورند. 

افراد در زمینه مسایل جنسی 3 دسته هستند:

1) کسانی که خودشان دنبال اطلاعات می گردند و کمک می خواهند.

2) عده ای که باید از آنها سوال پرسید تا در آن زمینه صحبت کنند.

3) عده ای هم اصلاً حاضر نیستند در این باره هیچ حرفی بزنند که در این مورد باید حقوق آنها را گوشزد کرد. در متن بعدی  خلاصه ایی از نتایج  تحقیقات و مقاله هایی که   بر روی رضایت جنسی زوج های نابارور و متغیرهای موثر بر آن  متمرکز بودند را  ،  تقدیم شما می کنیم تا با آگاهی بیشتر و نگرش درست بتوانید سلامت جنسی خود را ارتقا دهید و یا به موقع برای اقدامات پیشگیرانه  تصمیم بگیرید .در زمان مقابله با مشکلات می‌توانید تنها با پیاده سازی این چهار گام اساسی، توانایی حل مسئله خود را تقویت کرده و بدون هیچ اضطرابی به حل آن‌ها بپردازید.تقویت سخت رویی:  این  مفهوم  و مهارت در روان شناسی نسبتا جدید هست ‌.  گاهی ملزم  به تکرار دوره های درمان می‌شویم و تحت فشار بیشتری قرار می گیریم مهمترین راه در چنین شرایطی سخت رویی است و اگر همزمان با روشهای درمان جسمی به کنترل اوضاع روانی و درمان‌های روانشناختی بپردازیم تکرار درمان راحت تر پذیرفته میشود اگر شما موضوع ناباروری را به هویت خود ربط می‌دهید و آن را با باورهای منفی و اشتباه پیوند می زنید و در نتیجه احساس بی کفایتی و بی ارزشی می کنید باید این ارتباط را از بین ببرید و مرز میان هویت فردی و توانایی باروری را از هم جدا کنید.  به این گونه گام موثری برای کم کردن استرس و فشار روانی بر داشته‌اید چون استرس روی سطح سرمی کورتیزول پرولاکتین و پروژسترون تاثیر گذاشته و اثر سو در نتیجه باروری میگذارد